Zamanaşımı Aslen Kazanma Mıdır?
Çocukken, mahallede sıkça oynadığımız bir oyun vardı. Ne olduğunu hatırladığınızda, “Zamanaşımı” dediğimizde aklınıza belki de oynamadığınız bir oyundan fazla bir şey gelmeyebilir. O zamanlar, kaybetmekten kaçınarak zamanla yarıştığımızı düşünürdük. Şimdi büyüyünce, bir işin içinde gerçekten zamanla yarışmak başka bir anlam taşıyor. Zamanaşımı meselesi de tam olarak böyle: Bazen kazanmak, kaybetmekten daha fazla süreyi kazanmaktan geçiyor. Ama bu “zamanı kazanma” meselesi, haklı olarak insanları kafa karıştırabiliyor.
Zamanaşımı nedir? Aslında neyi ifade eder? Oyunlardan ve geçmişten bahsetmişken, olayı derinlemesine analiz etmeden önce bir örnekle anlatmak istiyorum.
Zamanaşımı Nedir?
Günlük hayatta, hukuk sistemlerinde sıklıkla duyduğumuz bir kavram zamanaşımı. Basitçe söylemek gerekirse, bir olayın üzerinden uzun bir süre geçtikten sonra, o olayla ilgili yasal bir işlem yapılmazsa, hukuki haklar ortadan kalkıyor. Peki ama zamanaşımı, kazanma anlamına mı gelir?
Düşünsenize, bir hırsızlık olayının üzerinden 10 yıl geçtiği ve bu süre zarfında hiçbir yasal işlem yapılmadığı durumda, suçlu kişi cezalandırılmak bir kenara, haksız bir şekilde “bunu yapan kişi” olarak kalıyor. Zamanaşımı, burada ceza almamayı, bir anlamda “kazanmak” olarak kabul edebilir miyiz?
Hikâyede Zamanaşımı
Geçenlerde eski iş arkadaşım Selim’le konuşuyorduk. O, finans sektöründe çalışıyor ve yıllardır verilerle uğraşıyor. Bir anda, zamanaşımının finans dünyasında nasıl bir kavram olduğuna dair bir şeyler söyledi. “Ekonomi derslerinde hep bize şöyle öğrettiler,” dedi, “bazı durumlarda, borçlu kişinin üzerine zamanaşımı uygulandığında, borç yükümlülüğü ortadan kalkabiliyor. Yani teorik olarak, o kişi kazanmış oluyor.”
Gerçekten de öyle. Ekonomide, borçların ödeme süreleri geçtikçe, alacaklılar yasal haklarını kaybedebiliyor. Bu yüzden bazı şirketler, bilerek ve isteyerek ödeme zamanını geçirmeyi tercih edebiliyorlar. Çünkü bu, borcu sildirebilecekleri anlamına geliyor. Tıpkı bir oyun gibi, kaybediyorsun ama “zamanı” aşıyorsun.
Ama bu tip durumlar sadece bir taraf için kazanç sağlamaz. Zamanla kaybedilen bir fırsat, bazen başka bir şekilde telafi edilmek zorunda kalıyor. Özellikle şirketler bu konuda bazen yaratıcı olabilirler; daha uzun ödeme süreleri ya da farklı taksit seçenekleri sunarak, kendi lehlerine zamanaşımı fırsatları yaratabilirler. Tıpkı hayatın içinde bazen görmediğimiz ya da görmezden geldiğimiz küçük oyunlar gibi.
Zamanaşımı ve Hukuk: Kazanmanın Asıl Yüzü
Hukukta zamanla kazanmak, aslında bir çeşit strateji. İyi bir avukatın yapacağı en önemli işlerden biri, zamanaşımını başlatmak ve hukuki süreci geciktirmektir. Bu yüzden avukatlar, bazen müvekkillerinin, özellikle de davalı tarafın lehine olan geçici çözümleri uzun tutabilmek için zamanaşımını ne kadar uzatabileceklerini düşünürler.
Bir de, bizim gibi sıradan insanlar için söz konusu olan başka bir zamanaşımı meselesi var. Yıllar önce, başkalarının hataları yüzünden kaybettiğimiz bir hakkı, zamanın geçişiyle birlikte bir şekilde geri kazanıp kazandığımıza inanabilir miyiz?
Zamanaşımı: Geçmişi Geride Bırakmak
Bir anı anlatayım: Çocukken mahallede herkesin hak ettiği ödülleri almak için acele ettiğini hatırlıyorum. “Hızlı ol, yoksa geride kalırsın,” diye nasihat edilirdi. Ancak zamanla öğrendim ki, bazen hızlı olmak, iyi bir strateji değil. O günkü yarışlarda bazen zamanın içindeki kaybolan fırsatları kaçırıyoruz. Sonrasında ne olduğunu anlamadan birkaç yıl geçmiş oluyor.
Birçok iş, projede de bu durum geçerli. Mesela iş hayatında bir fırsat kaçtığında, ona tekrar yaklaşmak bazen imkansız olabilir. Ama başka bir iş kolunda bu fırsatları almak, bir zaman diliminde “kazanmak” ile eşdeğer olabilir. Sonuçta zamanın geçmesi ve eski fırsatların kaybolması, bir yerde hayatın gerçek oyunu haline geliyor.
Zamanaşımı Aslen Kazanma Mıdır?
Sonuç olarak, zamanaşımı sadece bir kaybetme durumu değil. Zamanın geçmesi, çoğu zaman insanlara yeni fırsatlar, yeni yollar açabiliyor. Hukuki anlamda, zamanaşımına uğramış bir suçlu ceza almazken, borçlar ödeme süresi dolmuş bir şirket borçtan kurtulabiliyor. Fakat diğer yandan, kaybedilen her şey geri gelmeyebiliyor.
Bir adım geri atıp bakıldığında, zamanaşımı, kaybetmekten çok zamanın geçişinin bir sonucu olarak kazanç sağlamayı ifade ediyor. Tıpkı geçmişte kaçırdığın bir fırsatı, belki de bugünkü tecrübelerinle nasıl yeniden elde edebileceğini düşündüğünde olduğu gibi.
Her ne kadar hukuki anlamda zamanaşımı bir kazanma durumu gibi görünse de, zamanla kaybettiğimiz fırsatlar da bir yerde kendini gösteriyor. Hayatın akışında, bazen kaybetmek, sonra kazandığımıza inandığımız bir zamanaşımı stratejisi haline gelebiliyor. O yüzden bir anlamda evet, zamanaşımı aslen kazanma olabilir.